«روز نانو فناوری» چه روزی است؟
هر ساله در تاریخ ۹ اکتبر (۱۷ مهرماه)، جهان «روز نانو» را گرامی می‌دارد؛ روزی که به پاس تلاش دانشمندان و مهندسانی نام‌گذاری شده است که در کوچک‌ترین مقیاس ممکن، بزرگ‌ترین تحولات را رقم می‌زنند. انتخاب این تاریخ تصادفی نیست؛ عدد ۱۰/۹ یادآور مقیاس نانو، یعنی یک میلیاردم متر است . در این مقیاس، خواص مواد به شکلی بنیادین تغییر می‌کنند و فرصت‌های تازه‌ای برای حل چالش‌های صنعتی و زیست‌محیطی پدیدار می‌شود.
این روز در سال ۲۰۱۶ با هدف افزایش آگاهی عمومی درباره فناوری نانو، کاربردهای آن در زندگی روزمره و فرصت‌های پیش روی این حوزه نام‌گذاری شد . در این مقیاس، خواص مواد به شکلی بنیادین تغییر می‌کنند؛ به عنوان مثال، نسبت سطح به حجم ذرات به شدت افزایش می‌یابد و همین موضوع باعث می‌شود نانوذرات در واکنش‌های شیمیایی، کاتالیزورها و حتی خواص نوری و الکتریکی، عملکردی متفاوت از توده ماده نشان دهند.
در ایران نیز فناوری نانو به عنوان میراث ریچارد فاینمن مسیری پرشتاب را طی کرده است. بر اساس گزارش‌ها، کشورمان با تلاش پژوهشگران جوان، در جایگاه نخست منطقه و رتبه ششم جهانی در حوزه تولید علم نانو قرار گرفته است و صدها شرکت فناور در این حوزه فعالیت می‌کنند . شرکت دانش‌بنیان نانو مواد خاکستری نیز به عنوان یکی از بازیگران فعال این زیست‌بوم، مأموریت خود را بر پایه یک اصل روشن بنا نهاده است: تبدیل دانش نانو به محصولاتی که مشکلات واقعی صنعت را حل کنند.
کاربردها و آینده نانومواد در صنعت چیست؟
در عصر کنونی، نانومواد به ستون فقرات نوآوری در صنایع پیشرفته تبدیل شده‌اند؛ چراکه با ایجاد تحولی بنیادین در خواص فیزیکی و شیمیایی، مسیر تولید محصولات راهبردی را هموار کرده‌اند. این تحول از تولید پوشش‌های فوق‌سخت و مقاوم به خوردگی و حرارت (مانند آنتی‌سیزهای نانویی) و روانکارهای با ضریب اصطکاک بسیار پایین برای افزایش عمر تجهیزات حفاری و پتروشیمی آغاز می‌شود و در حوزه سلامت، به تولید سیستم‌های دارورسانی هوشمند و تجهیزات پزشکی دقیق‌تر می‌رسد.
در حوزه سلامت نیز نانومواد امکان تولید دارورسانی هوشمند و تجهیزات پزشکی دقیق‌تر را فراهم کرده‌اند. آینده نانومواد در صنعت به سمت «هوشمندسازی» و «پایداری» پیش می‌رود؛ جایی که مواد بتوانند خود را ترمیم کنند، نسبت به تغییرات محیطی واکنش دهند و فرآیندهای تولید را با مصرف انرژی و مواد اولیه کمتر، بهینه‌تر سازند. در این میان، کشورهایی که بتوانند فناوری نانو را از مرحله آزمایشگاه به خط تولید صنعتی و تجاری‌سازی برسانند، در دهه‌های آینده، رهبری بازارهای جهانی را در اختیار خواهند داشت و در مسیر اقتصاد مقاومتی و خودکفایی گام برمی‌دارند.
از آزمایشگاه تا خط تولید؛ نانو در خدمت صنعت
فناوری نانو زمانی ارزش واقعی خود را نشان می‌دهد که از مقالات علمی بیرون بیاید و در قالب محصولات صنعتی قابل استفاده باشد. نانو مواد خاکستری با تکیه بر همین رویکرد، موفق به بومی‌سازی و تولید محصولاتی شده است که پیش از این، تأمین آن‌ها برای صنایع کشور به دلیل تحریم‌ها با دشواری‌های فراوان همراه بود. محصولات این شرکت امروز به عنوان جایگزین مستقیم نمونه‌های آلمانی و آمریکایی در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی شناخته می‌شوند.
این دستاورد، صرفاً یک ادعای تبلیغاتی نیست. برای نمونه، شرکت ملی حفاری ایران تنها در یک قلم کالا، سالانه ۴۰ تن واردات داشت و امروز این محصول در اهواز تولید می‌شود که در کوتاه‌ترین زمان ممکن، یعنی حدود یک ساعت پس از تولید، به دست کارفرما می‌رسد. این یعنی کاهش وابستگی، صرفه‌جویی ارزی و افزایش سرعت تأمین نیاز صنعت.
فناوری نانو در قلب روانکارهای فوق‌پیشرفته
یکی از حوزه‌هایی که فناوری نانو در آن نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا می‌کند، تولید روانکارها و ترکیبات شیمیایی تخصصی است. در صنایع سنگین، یک اتصال فلزی که به دلیل خوردگی یا جوش سرد قفل شود، می‌تواند هزینه‌های سنگینی برای توقف تولید ایجاد کند. محصولات نانو مواد خاکستری با بهره‌گیری از فرمولاسیون‌های نانویی، این چالش را برطرف کرده‌اند.
آنتی‌سیز چمروش، محصول شاخص این شرکت، با مقاومت حرارتی تا ۱۲۸۷ درجه سانتی‌گراد و انطباق با استاندارد بین‌المللی MIL-PRF-907F، توانسته است در صنایع نفت و پتروشیمی جایگزین نمونه‌های خارجی شود. همچنین دوپ حفاری اسمارت (Smart Compound) که به طور تخصصی برای رزوه‌های لوله‌های حفاری و لوله‌های وزنه طراحی شده است، با پاس کردن آزمون‌های سختگیرانه‌ای مانند Four Ball، اثبات می‌کند که می‌تواند از جوش سرد و گالینگ در عمق چاه‌ها جلوگیری کند و عمر تجهیزات حفاری را افزایش دهد.
نانو و مسئولیت اجتماعی؛ سبزسازی زمین با بذر تکاور
فناوری نانو محدود به صنعت نیست. نانو مواد خاکستری با تولید بذر تکاور، گامی در جهت مسئولیت اجتماعی و زیست‌محیطی برداشته است. این بذر پرتابی با پوشش حاوی نانوکمپوست و مواد مغذی، بدون نیاز به شخم و آبیاری مداوم و تنها با یک باران، در زمین‌های خشک و شور جوانه می‌زند.
بذر تکاور نه تنها به مقابله با بیابان‌زایی کمک می‌کند، بلکه در کارگاه تولید خود، برای ده‌ها بانوی سرپرست خانوار در خوزستان اشتغال پایدار ایجاد کرده است.
نتیجه‌گیری
روز نانو، یادآور این حقیقت است که گاهی چیزهای کوچک می‌توانند دنیای بزرگی را تغییر دهند . در نانو مواد خاکستری، این تغییر از مقیاس نانو آغاز شده و به تولید محصولاتی رسیده است که امروز در صنایع حیاتی کشور کار می‌کنند. برای مدیران فنی، تدارکات و پیمانکاران صنعتی، انتخاب محصولات این شرکت صرفاً یک خرید نیست؛ سرمایه‌گذاری بر روی کیفیت، ایمنی و تداوم تولید در سال‌های پیش روست.
